Veelgestelde vragen

Beheer van grond

• Wat bedoelen jullie met: de grond wordt ‘van zichzelf’ gemaakt?

  We zeggen dat de grond van zichzelf is, als het land niet meer verkocht kan worden, dat er niet meer gespeculeerd kan worden en dat zij zelf géén financiële waarde meer heeft. De grondwaarde staat voor 1 cent op de balans en drukt niet meer op de productiekosten en voedt niet meer de gedachte rijk te zijn door het hebben van grond. Op die manier ontstaat er weer ruimte voor een gezonde relatie met de bodem en de mensen die daarop werkzaam willen zijn ten behoeve van het geheel door natuurvriendelijke voedselproductie en bodemherstel.

  Het juridisch eigendom is van Stichting Grond van Bestaan; zij fungeert als juridische bewaar-ring. Het economisch eigendom is van de gemeenschap en het gebruiksrecht van de ondernemer. Dit noemen wij drievoudig eigenaarschap. Deze vernieuwing van eigendom en zeggenschap is meteen de borging voor deze situatie.

• Wat is drievoudig eigenaarschap?

  Wij zien grond als een gemeengoed dat niet in private handen thuis hoort. Hoe dan wel? Wij maken drievoudig eigenaarschap mogelijk waarin  de toewijzing en uitwisseling van grond geregeld wordt in goed onderling overleg tussen drie relaties: (lokale) gemeenschap (Samen), ondernemer (Vrij) en bewaar-ring (Gelijk). Alle drie de partijen hebben hun eigen juridische structuur. Een brondocument verbindt de drie partijen op uitgangspunten. Een bruikleenovereenkomst legt de afspraken tussen deze drie partijen vast.

• Hoe verhoudt deze manier van werken zich tot de huidige juridische werkelijkheid?

  Wij houden ons aan de bestaande wet- en regelgeving. Daarbinnen creëren we onze eigen ‘rechts-ruimte’ en bepalen we zelf hoe we met elkaar om willen gaan, vastgelegd in brondocumenten, intentieverklaring en bruikleenovereenkomsten. We werken nauw samen met een door ons opgeleide notaris en fiscalist die bekend zijn met het drievoudig eigenaarschap.

• Welke rechten, rol en taken heeft de bewaar-ring mbt de grond?

  Grond van Bestaan vertegenwoordigt de stem van de aarde en is de borging van de onverkoopbaarheid van het juridisch eigendom in het huidige stelsel. In onze uitgangspunten werken we vanuit liefde en vertrouwen en voeren daarom jaarlijks een herverbindings gesprek op de uitgangspunten uit de bruikleenovereenkomst met de ondernemer en de gemeenschap. Verder voldoet zij aan de plichten van een grondeigenaar in ons huidige stelsel. Bv: waterschapslasten. Eventuele kosten daarvan worden doorberekend aan de gebruiker.

• Wat is de rol van de gemeenschap in het drievoudige eigenaarschap?

  De gemeenschap maakt de onderneming en de ondernemer mogelijk door de natuurvriendelijke producten, werkwijze en beheer van de plek op deze manier te willen. Zij verwerft vaak de productiemiddelen middels crowdfunding en stelt deze beschikbaar voor gebruik aan de onderneming. Zij is ook degene die de grond vrij koopt door crowdfunding.
  Zij draagt, naast Grond van Bestaan en de ondernemer zelf, bij aan het opstellen van de randvoorwaarden waaronder de grond gebruikt mag worden door de ondernemer. (Lokale) gemeenschap en ondernemer staan in directe afstemming met elkaar.

• Wat is de rol van de gebruiker

  De ondernemer krijgt het gebruiksrecht van de grond voor onbepaalde tijd voor zolang zij zich houdt aan het brondocument waarin de uitgangspunten voor de onderneming staan verwoord bij aanvang van het gebruik. Bij mogelijk onmin tussen gemeenschap en ondernemer kan Grond van Bestaan als neutrale bemiddelende partij optreden.

• Welke voorwaarden staan in de bruikleenovereenkomst richting de gebruiker?

  De bruikleenovereenkomst is een driepartijen overeenkomst tussen Grond van Bestaan, de ondernemer en de gemeenschap. Hierin staan algemene voorwaarden voor natuurvriendelijk ondernemerschap, die aangevuld kunnen zijn met maatwerkafspraken. Basis van de samenwerking is altijd het brondocument waar alle drie partijen voor tekenen.

• Wat is een brondocument?

  Een brondocument beschrijft de uitgangspunten voor samenwerking op alle zes sleutels: Essentie (Ik ben), Waarde, Eigendom, Aarde, Relatie, Organsiatie. Deze zijn ontwikkeld binnen Economy Transformers en uitgewerkt in het boek Vrij, Gelijk & Samenleven van Damaris Matthijsen.

• Wie heeft waarover zeggenschap?

  Grond van Bestaan is juridisch eigenaar en borgt de doelstellingen die opgenomen zijn in de bruikleenovereenkomst via jaarlijkse verbinding gesprekken met de ondernemer en de gemeenschap. De ondernemer heeft zeggenschap over zijn bedrijfsvoering binnen de doelstellingen. Zij stemt het wat af op de behoefte van de gemeenschap en is vrij in het ‘hoe’van haar ondernemerschap. Zij voert daarom ook het liefst haar eigen bedrijf.

• Wat zijn de overeenkomsten tussen Grond van Bestaan en andere organisaties die zich met gezamenlijk gebruik en eigendom van grond bezighouden?

  De overeenkomst van Grond van Bestaan met collega grondfondsen is de doelstelling. Al deze partijen willen natuurvriendelijke voedselproductie mogelijk maken in combinatie met bodem herstel. Zij willen allemaal de gezonde bodem veilig stellen over de generaties heen. Wij zien elkaar als partners in een groeiende beweging, en zeker niet als concurrenten.

• Wat is het verschil tussen Grond van Bestaan met andere grond beherende organisaties, die natuurvriendelijke landbouw als doel hebben?

  Het grootste verschil van onze uitgangspunten met andere grond beherende organisaties is dat wij niet alleen grond uit de handel halen maar ook uit het financiële systeem. Dat betekent dat de grond nooit meer verkocht kan worden én voor 1 cent op de balans komt te staan. Het geld composteert om de bodem vruchtbaar te maken.

  Een tweede verschil is dat we werken met drievoudig eigenaarschap op basis van Vrij (grondgebonden ondernemer), Gelijk (Grond van Bestaan) en Samen (gemeenschap) en borgen daarmee het gevoeld eigenaarschap in de samenleving. Dit betekent dat we ook nadenken hoe de toewijzing en uitwisseling van grond dicht bij de gemeenschap kan komen te liggen die betrokken is bij de grond. 

  In het boek Vrij, Gelijk & Samenleven van Damaris Matthijsen lees je in paragraaf 11.6 een gedetailleerde vergelijking met de andere grondfondsen.

• Waarom zou ik niet zelf een eigen stichting opzetten voor het onverkoopbaar maken van onze grond, wat biedt Grond van Bestaan mij meer?

  Het is zeker mogelijk een eigen beheerstichting op te zetten om de grond onverkoopbaar te maken. De ervaring leert dat het moeilijk kan zijn een ANBI status te krijgen. Een eigen stichting opzetten kost daarnaast de nodige tijd en energie, net als de instandhouding daarvan Ook ontbreekt de ervaring vaak om dit te doen. Belangrijkste is wellicht nog de bemiddelende rol die Grond van Bestaan kan vervullen wanneer gemeenschap en ondernemer in een geschil terecht komen buiten een rechtsgang om.
  Onderdeel worden van meerdere initiatieven met eenzelfde doel het eigendom te vernieuwen is inspirerend en voedend. Jaarlijks vinden bronbijeenkomsten plaats voor alle brongenoten van Grond van Bestaan.

• Waarom betaalt de ondernemer alsnog jaarlijks voor de bruikleen na donatie van grond?

  De ondernemer en/of de gemeenschap betaalt de jaarlijkse kosten die Grond van Bestaan als juridisch eigenaar maakt. Dat betreft beheer en administratiekosten. Op dit moment is dat een bedrag van 1500 euro per project. Het bedrag is in ontwikkeling. De intentie is dat dit bedrag duidelijk lager is dan de reguliere pacht en slechts de directe beheerkosten dekt.

• s mijn grond echt veilig bij Grond van Bestaan, over de generaties heen?

  De grond is in stappen veilig gesteld door Grond van Bestaan.

  • De grond is onverkoopbaar gemaakt en uit het financiële systeem. Het staat voor 1 cent op de balans.
  • De grond wordt in bruikleen gegeven via een drie partijen bruikleenovereenkomst. Die is moeilijk open te breken. Dankzij en met hulp van de gemeenschap kan altijd een opvolgende ondernemer gevonden worden.
  • In haar statuten staat opgenomen, dat mocht de stichting ooit moeten stoppen, de gronden, onder dezelfde voorwaarden, worden overgedragen aan de best passende  beschikbare collega grondbeheerder.
  • verandering van statuten kan alleen als alle aangesloten projecten het eens zijn.
• Wat is de optimale samenstelling van jullie bestuur?

  Bestuurders van de stichting onderschrijven de doelstelling van de stichting en hebben kennis van zaken op één of meerdere aspecten van ons werk. Zij hebben hun taken gemandateerd aan de projectorganisatie van deelgenoten.

Ondernemer en bedrijf

• Wat is het voordeel voor de ondernemer?

  Het voordeel van de ondernemer is dat de overhead van lasten van grond en eventueel kapitaal beperkt wordt. Dat er een betrokken gemeenschap aanwezig is waar je als ondernemer door gedragen wordt. En dat er een gezonde dynamiek kan ontstaan tussen ondernemer en gemeenschap zonder dat de ene partij over de ander kan domineren door de aanwezigheid van de derde partij, Grond van Bestaan.

• Als ik als tuinder de schenker ben van de grond, heb ik dan tot in eeuwigheid het recht om hier te telen?

  Het recht van de tuinder om op deze plek te telen wordt gegund door de gemeenschap onder vooraf helder opgestelde voorwaarden voor gebruik. Mocht die relatie spaak lopen, heeft ook een schenkende tuinder geen juridische rechten meer. Bij conflicten kan Grond van Bestaan op verzoek bemiddelen.

• Kunnen jullie helpen bedrijfsovername mogelijk te maken van een goed lopende tuinderij? De investeringskosten zijn te hoog.

  Het is onze doelstelling om natuurvriendelijke landbouw mogelijk te maken over de generaties heen. Bedrijfscontinuïteit is daarbij een groot onderwerp. De exploitatie van de bedrijfsvoering is niet meer belast met de grondwaarde en is daarmee gemakkelijker overdraagbaar naar een volgende generatie. Echter degenen die de eerste stap maken zullen met hulp van hun gemeenschap de grond nog één keer vrij moeten kopen.

• Kunnen jullie helpen ons natuurvriendelijk beheerde land over te dragen aan nieuwe gebruikers?

  In onze werkwijze met het drievoudig eigenaarschap, wordt de opvolging georganiseerd door de gemeenschap en de zittende ondernemer in goed onderling overleg. Natuurlijk zijn er partijen in ons netwerk die kunnen helpen. Denk aan partijen als toekomstboeren.nl en landgilde.nl.

• Kunnen jullie ons helpen onze natuurvriendelijke landbouw renderend te krijgen?

  Wij zijn een grondbeheerder die de natuurvriendelijke uitgangspunten borgt via de bruikleenovereenkomst. We geven geen inhoudelijk advies. We kunnen wel doorverwijzen naar adviseurs die ook bekend zijn met ons gedachtegoed.

• Waarom vragen jullie ook dat het bedrijf onverkoopbaar wordt op termijn?

  Als de gemeenschap ervoor heeft gezorgd dat jij op goedkope grond kan werken, zou het niet eerlijk zijn dat jij je bedrijf duur verkoopt aan een opvolger. En daarnaast begint de financiële druk op de bedrijfsvoering daarmee weer opnieuw en dat was nu juist niet de bedoeling. Daarom stelt Grond van Bestaan dat ook het bedrijf zelf onverhandelbaar moet zijn zodat nieuwe tuinders/boeren gemakkelijk kunnen instappen.

• Hoe kan ik in mijn pensioen voorzien, als ik geen vermogen opbouw via grond of bedrijf?

  Het bedrijf en de gemeenschap zullen jaarlijks voorzien in een financiële toelage op de AOW aan de vertrekkende ondernemer. Dit zal afhankelijk zijn van het aantal jaren dat de ondernemer er gewerkt heeft. Dat kan ook uit omdat de grondkosten zo veel lager zijn. Zo hoef je niet zelf te sparen voor je pensioen (dat dan op de grote hoop in de beleggingseconomie haar anonieme werk doet), maar laat je je dragen door de gemeenschap, nu door grond ter beschikking te krijgen, en later door een bijdrage in je pensioen.

Voorbereiding

• Wat is er voor nodig om met ons initiatief in aanmerking te komen voor samenwerking met Grond van Bestaan?

  Als je met ons wilt samenwerken is het nodig dat er een initiatiefnemer is. Dat kan de grondgebonden ondernemer zijn of de gemeenschap van de plek. In onze samenwerking zijn uiteindelijk beiden uiteindelijk actief nodig.

  De initiatiefnemer heeft een brondocument met de uitgangspunten voor deze plek en de onderneming, die overeenstemt met onze uitgangspunten. Lees ons brondocument →

  De initiatiefnemers willen zich inzetten voor de aankoop van de grond, bijvoorbeeld via crowdfunding.

  Onze samenwerking kan starten met een intentieverklaring als er een ondernemer en gemeenschap samen de intentie hebben de grond vrij te maken en het te borgen in het drievoudige eigenaarschap. 

• In welke fase van een initiatief is het zinvol om de mogelijkheden samen te verkennen?

  We kunnen pas echt samen starten als de initiatiefnemer ons gedachtegoed begrijpt en ten volle onderschrijft. Deze website voorziet zoveel mogelijk in de basis informatie. Lees vooral ook het boek Vrij, Gelijk & Samenleven van Damaris Matthijsen [met link] voor de diepe duik die nodig is om verder te kunnen.

• Wat heb ik aan een inspiratiesessie?

  Vaak weet de initiatiefnemer(s) wel wat zij willen maar is het nodig meer mensen uit de gemeenschap en/of de ondernemers mee te nemen in het verlangen. Dan kan het lastig zijn om dit zelf intern over te dragen. Dan verzorgen wij graag een inspiratiesessie om alle betrokkenen bij jouw initiatief mee te nemen in het drievoudig eigenaarschap en organiseren vanuit liefde & vertrouwen. Tijdens deze sessie zal een stuk kennisoverdracht zijn maar ook een belevingsoefening zodat de theorie ook doorleefd kan worden met het hart.

• Onder welke voorwaarden kunnen jullie onze grond in beheer nemen?

  Om samen te werken is het belangrijk dat onze uitgangspunten over eigendom helemaal overeenkomen,  dat er een (potentieel) rendabele bedrijfsvoering is en een levendige betrokken gemeenschap.